Αξιοποίηση της Ψηφιακής Τεχνολογίας


 

Η Ενσωμάτωση της Ψηφιακής Τεχνολογίας στις Εκπαιδευτικές Μονάδες της  Ελληνόγλωσσης Εκπαίδευσης

Η επίδραση του κόσμου των «Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας» (ΤΠΕ) είναι καθολική και αυξανόμενη. Η ψηφιοποίηση των συνηθειών των πολιτών έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας και οι μαθητές εξοικειώνονται όλο και περισσότερο με την τεχνολογία και το διαδίκτυο. Συνεπώς, χρειάζεται τα εκπαιδευτικά συστήματα να ανταποκρίνονται σε αυτές τις πρακτικές, καθώς τα άτομα τις αναμένουν και τις απαιτούν. Η εκπαίδευση πρέπει να συνδέεται με την πραγματική ζωή και να δημιουργεί πολίτες με όλα τα απαραίτητα προσόντα για το μέλλον. H ψηφιακή τεχνολογία έχει φέρει επανάσταση βελτιώνοντας πολλές πλευρές της ζωής μας. Επιτρέπει σε όλους να μαθαίνουν οπουδήποτε και οποτεδήποτε, μέσω κατάλληλων ψηφιακών συσκευών, μόνοι τους ή με τη βοήθεια καταρτισμένων εκπαιδευτικών. Καθώς η τεχνολογία διαδραματίζει βαρύνουσα σημασία στην καθημερινή μας ζωή, συνεπιφέρει αλλαγές και στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν οι μαθητές και οι μαθήτριες στην τάξη.

Η αξιοποίηση της τεχνολογίας συμβάλλει στη δραστηριοποίηση των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία, ενθαρρύνει την ατομική μάθηση και τη συνεργασία. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να επωφεληθούν από το ενδιαφέρον των μαθητών και να ενσωματώσουν την τεχνολογία στην τάξη τους κάνοντας τη μάθηση αποτελεσματική και διατηρώντας την αφοσίωσή τους στο μάθημα. Έτσι δημιουργούνται νέες ευκαιρίες για τα σχολεία, τους εκπαιδευτικούς και τους εκπαιδευόμενους. Η εισαγωγή της ψηφιακής τεχνολογίας θα πρέπει πάντα να γίνεται σε συνδυασμό με παραδοσιακούς τρόπους εκπαίδευσης, καθώς οι διαπροσωπικές επαφές και τα οφέλη τους στην κοινωνική ένταξη και στην ανάπτυξη της προσωπικότητας είναι αδιαμφισβήτητα.

Ορισμένες καινοτόμες μορφές αξιοποίησης της ψηφιακής τεχνολογίας στην εκπαίδευση είναι οι ακόλουθες:

  • Αξιοποίηση των ΤΠΕ στα σχολικά μαθήματα: Η ενσωμάτωση των «Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας» (ΤΠΕ) στη διδασκαλία των διαφόρων μαθημάτων του σχολικού προγράμματος με χρήση κατάλληλων εκπαιδευτικών λογισμικών αποτελεί σημαντική επιλογή των σχεδιαστών των Προγραμμάτων Σπουδών. Σε πολλά μαθήματα η ψηφιακή τεχνολογία αποτελεί γέφυρα για τη σταδιακή μετάβαση στον αφηρημένο συλλογισμό. Διευκολύνει τη διερεύνηση, τον πειραματισμό, τη διαχείριση των δεδομένων, την εξαγωγή συμπερασμάτων και τον εμπλουτισμό της μάθησης.
  • Ο Διαδραστικός Πίνακας: Ο Διαδραστικός Πίνακας (Interactive whiteboard) είναι μια ψηφιακή συσκευή αφής που συνδέεται με έναν υπολογιστή και ένα προβολικό . Το προβολικό (προτζέκτορας) προβάλλει το οπτικό σήμα εξόδου από τον υπολογιστή στην επιφάνεια του λευκού πίνακα και δημιουργούνται εικόνες ή δεδομένα. Ο χρήστης μπορεί να αλληλεπιδράσει με τα εικονιζόμενα αντικείμενα, χρησιμοποιώντας με την αφή το δάχτυλό του ως ποντίκι, απευθείας στην οθόνη. Ο Διαδραστικός Πίνακας είναι ένα ισχυρό εργαλείο στην τάξη, που αυξάνει το ενδιαφέρον και την αυτοπεποίθηση των μαθητών, παρέχει περισσότερες ευκαιρίες συμμετοχής και συνεργασίας καθώς και επιλογές διαφορετικών στυλ μάθησης (ακουστικό, οπτικό, απτικό).

  • Ψηφιοποίηση των διδακτικών βιβλίων. Οι μαθητές ως ηλεκτρονικοί αναγνώστες μπορούν να χρησιμοποιούν ψηφιακά βιβλία και διαθέσιμες ηλεκτρονικές πηγές δεδομένων (π.χ. ψηφιακά βιβλία ΥΠ.Π.Ε.Θ., ψηφιακό υλικό του Κ.Ε.Γ.)
  • Διαδικτυακές τάξεις: Τα αμιγή σχολεία του εξωτερικού και τα Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού μπορούν να συνδέονται διαδικτυακά με άλλα σχολεία και να οργανώνουν με απευθείας σύνδεση κοινά μαθήματα και projects στην ελληνική γλώσσα, τις επιστήμες ή σε θέματα πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Επίσης μπορούν να έχουν πρόσβαση σε έτοιμα μαθήματα ή διαθέσιμα εκπαιδευτικά προγράμματα.
  • Το μοντέλο της ανάστροφής τάξης: Στην ανάστροφη τάξη (Flipped Classroom) η τυπική διαδικασία μιας διάλεξης ή μιας εργασίας αντιστρέφεται, το οποίο σημαίνει ότι πρώτα οι μαθητές παρακολουθούν σύντομα εκπαιδευτικά βίντεο στο σπίτι τους και ακολούθως το μάθημα στην τάξη αφιερώνεται σε ασκήσεις, συζητήσεις και ατομικές ή ομαδικές εργασίες. Σκοπός του μοντέλου της ανάστροφης τάξης είναι να βοηθήσει στην καθολική ενεργοποίηση των μαθητών η οποία θα επιτευχθεί µε την προώθηση ενός μαθήματος υψηλού επιπέδου. Η χρήση διαδραστικών – βιωματικών δραστηριοτήτων αναμένεται να παρακινήσουν τους μαθητές στη γνωστική διερεύνηση, στην ανακαλυπτική μάθηση και στην ανάπτυξη δημιουργικής και κριτικής σκέψης.
  • Διαφοροποιημένη και εξατομικευμένη διδασκαλία και μάθηση: Με την αύξηση της ψηφιακής τεχνολογίας στην τάξη, οι εκπαιδευτικοί έχουν πλέον περισσότερες δυνατότητες να προσαρμόζουν τα μαθήματα, τις δραστηριότητες και τις οδηγίες τους σε κάθε διδακτική ομάδα ή παιδί. Μπορούν να προβαίνουν σε διαφοροποίηση της διδασκαλίας και να αναθέτουν εργασίες σε κάθε μαθητή ή μαθήτρια.
  • Διαδικτυακές πλατφόρμες: Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αξιοποιήσουν τα εργαλεία Web 2 (π. χ. forum επικοινωνίας, Blogs και Wikis) και να βοηθήσουν τους μαθητές της τάξης να μοιράζονται πληροφορίες, να συνεργάζονται online, να σχολιάζουν τις δραστηριότητες των άλλων, να σχεδιάζουν και να επιτυγχάνουν στόχους από κοινού. Η ανταλλαγή ιδεών και μηνυμάτων μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητών προάγει τη μάθηση. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν επίσης να παρέχουν ανατροφοδότηση, εξατομικευμένη βοήθεια και επιβράβευση απευθείας στους μαθητές μέσα από διαδικτυακές πλατφόρμες ή σε σύνδεση με εκπαιδευτικές πύλες.

  • Εκπαιδευτικά forum: τα μηνύματα που στέλνει μεταξύ της μια ομάδα χρηστών μέσω υπολογιστών με στόχο την ανταλλαγή απόψεων για ένα θέμα κοινού ενδιαφέροντος. Ανάπτυξη κριτικών ικανοτήτων των μαθητών και ευκαιρία να εκφραστούν με τρόπους που δεν θα μπορούσαν σε μια συνηθισμένη τάξη. Μέσω ερωτήσεων και απαντήσεων ο μαθητευόμενος γίνεται ενεργός δέκτης γνώσης, την κατανοεί και μπορεί να την αποκτήσει αποτελεσματικά. Ενώ, οι καθηγητές έχουν τη δυνατότητα να συνομιλήσουν και να ανταλλάξουν απόψεις και εκπαιδευτικές μεθόδους με συναδέλφους από όλο τον κόσμο.
  • elearning: αυτόνομα εργαλεία μάθησης σε περιπτώσεις εξ αποστάσεως εκπαίδευσης είτε ως συμπληρωματικά εργαλεία τα οποία λειτουργούν παράλληλα με την παραδοσιακή διδασκαλία στην τάξη. Προσιτή μάθηση σε όλους ανεξαρτήτως δυνατοτήτων, χρόνου ή ηλικίας.
  • Μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες: Η κατάλληλη αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας τονώνει τα κίνητρα των μαθητών και κεντρίζει το ενδιαφέρον των μαθητών που εμφανίζουν δυσκολίες μάθησης. H χρήση ενός εικονιστικού κόσμου, φαίνεται ότι βοηθά στη συμπερίληψη ατόμων με μαθησιακά προβλήματα. Η επικοινωνία μέσω υπολογιστή μπορεί να μειώσει τις δυσκολίες που εκδηλώνουν οι εν λόγω μαθητές στην καθημερινότητά τους.
  • Αξιοποίηση ποικιλίας εκπαιδευτών: Η αύξηση της ψηφιακής τεχνολογίας επηρέασε τη διαθεσιμότητα και την πρόσβαση σε καθηγητές, λογοτέχνες και επιστήμονες από όλο τον κόσμο. Για παράδειγμα ένα τμήμα μάθησης της Ελληνικής Γλώσσας στο Λονδίνο μπορεί να αποτελεί μια πολυπολιτισμική αίθουσα διδασκαλίας με διδάσκοντες που προέρχονται από την Κύπρο, την Ελλάδα, τη Μ. Βρετανία και άλλες χώρες. Εκπαιδευτικοί με διαφορετικές καταβολές φέρνουν στο μαθησιακό προσκήνιο τις δικές τους μοναδικές εμπειρίες, γνώσεις, πολιτισμούς και γλώσσες.
  • Συνεργασία και μάθηση από ομοτίμους στην τάξη: Με την αύξηση της πρόσβασης στην ηλεκτρονική μάθηση, εάν παρέχεται μερική ή πλήρης διδασκαλία στο διαδίκτυο, είναι δυνατό να αναπτυχθούν ευκαιρίες συνεργασίας των μαθητών από τα πέρατα της οικουμένης. Εφόσον είναι εφικτό οι τάξεις, μπορούν να απαρτίζονται από μαθητές από όλο τον κόσμο αυξάνοντας τους τρόπους σκέψης και συμβολής στις συζητήσεις και τα μαθήματα της τάξης. Μέσα και έξω από την αίθουσα διδασκαλίας οι μαθητές μπορούν να συνεργάζονται μέσα από ηλεκτρονικές πλατφόρμες ανταλλάσσοντας ιδέες. Η μάθηση από ομοτίμους (peer-to-peer learning) έχει γίνει δημοφιλής, καθώς οι μαθητές μοιράζονται πληροφορίες και συζητούν online. Οι εκπαιδευτικοί ενθαρρύνουν και δημιουργούν αίθουσες διδασκαλίας που εμπνέουν συζητήσεις μεταξύ ομοτίμων.

  • Μάθηση από το κινητό: Υπάρχουν προγράμματα εκμάθησης που αναπτύχθηκαν για iPads, iPhones και smartphones. Ιδιαίτερα οι ενήλικες εκπαιδευόμενοι μπορούν να έχουν απευθείας σύνδεση σε μαθήματα και προγράμματα και να μελετούν ακόμα και από το κινητό τους τηλέφωνο.

Το «Άνοιγμα της εκπαίδευσης» αποτελεί μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ώθηση της καινοτομίας και την τόνωση των ψηφιακών δυνατοτήτων σε σχολεία και πανεπιστήμια με στόχο την ενσωμάτωση και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν τα ψηφιακά μέσα στην εκπαίδευση. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκε και η διαδικτυακή πύλη Open Education Europa που θα επιτρέπει σε σπουδαστές, επαγγελματίες και εκπαιδευτικά ιδρύματα να μοιράζονται δωρεάν Ανοικτούς Εκπαιδευτικούς Πόρους. Στόχος είναι στα επόμενα χρόνια καινοτόμες πρακτικές μάθησης να φτάσουν σε όλες τις εκπαιδευτικές αίθουσες, όλους τους σπουδαστές και όλους τους διδάσκοντες, ανεξαρτήτως εκπαιδευτικής βαθμίδας.

Πιο συγκεκριμένα το «Άνοιγμα της Εκπαίδευσης» επιδιώκει τη δημιουργία ευκαιριών για οργανισμούς, εκπαιδευτικούς και εκπαιδευόμενους προκειμένου να καινοτομήσουν και αποβλέπει στην αυξημένη χρήση των Ανοικτών Εκπαιδευτικών Πόρων, εξασφαλίζοντας ότι τα εκπαιδευτικά υλικά που παράγονται με δημόσια χρηματοδότηση είναι διαθέσιμα σε όλους. Τέλος, εστιάζει στη βελτίωση της υποδομής των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) και της συνδεσιμότητας στα σχολεία. Σημειώνεται ότι Ανοικτοί Εκπαιδευτικοί Πόροι είναι το ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό που προσφέρεται ελεύθερα και ανοικτά σε εκπαιδευτικούς, φοιτητές, μαθητές και όσους μελετούν ατομικά, για χρήση ή επαναχρησιμοποίηση, με σκοπό τη διδασκαλία, τη μάθηση και την έρευνα.

Η αύξηση της χρήσης της τεχνολογίας τόσο σε εικονικές όσο σε πραγματικές τάξεις περιέχει πολλά πλεονεκτήματα ενισχύοντας την ψηφιακή μάθηση. Υπάρχουν όμως και μειονεκτήματα όπως για παράδειγμα ο περιορισμός της προσωπικής αλληλεπίδρασης στην τάξη. Παρά τα μειονεκτήματα, η ψηφιακή τεχνολογία συμβάλλει στην προώθηση μαθησιακών εμπειριών μαθητών και εκπαιδευτικών από όλο τον κόσμο παρέχοντας δυνατότητες συνεργασίας και εμπλουτίζοντας τις ευκαιρίες μάθησης για όλους.

Εκείνο που θα προσδώσει αξία, είναι η παιδαγωγική αξιοποίηση των δυνατοτήτων του υπολογιστή, των δικτύων και του κινητού τηλεφώνου και όχι απλώς η τεχνολογική διάστασή τους. Πολύτιμος καταλύτης για κάθε μεταρρύθμιση είναι ο εκπαιδευτικός, ο οποίος με παιδαγωγική γνώση και εμπειρία, μαθαίνει και αξιοποιεί κατάλληλα τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας. Οι απελευθερωτικές δυνατότητες που υπόσχονται οι ΤΠΕ δεν είναι αυτονόητες και δεν πραγματώνονται μηχανικά και απρόσκοπτα, αλλά προϋποθέτουν αλλαγές νοοτροπιών και πρακτικών από τους εκπαιδευτικούς και από το σύνολο των φορέων που εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία.